Bệnh tay chân miệng là một trong những bệnh truyền nhiễm thường gặp ở trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ dưới 5 tuổi. Bệnh có khả năng lây lan nhanh trong gia đình, trường học, nhà trẻ và những nơi tập trung đông trẻ em. Khi phát hiện một trường hợp mắc bệnh, nhiều phụ huynh thường lo lắng không biết bệnh có lây sang người khác hay không, lây bằng cách nào và cần làm gì để hạn chế nguy cơ lây nhiễm.
Vậy tay chân miệng có lây không, thời gian lây bệnh kéo dài bao lâu và làm thế nào để bảo vệ trẻ trước nguy cơ mắc bệnh? Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ về đặc điểm, nguyên nhân, con đường lây truyền cũng như các biện pháp phòng ngừa bệnh tay chân miệng một cách khoa học và hiệu quả.
Tay chân miệng là gì?
Trước khi tìm hiểu khả năng tay chân miệng có lây không, phụ huynh cần hiểu rõ tay chân miệng là gì và những đặc điểm cơ bản của căn bệnh này. Đây là bệnh truyền nhiễm do virus đường ruột gây ra, thường gặp ở trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ và trẻ trong độ tuổi đi học mẫu giáo.
Bệnh thường biểu hiện bằng những nốt ban hoặc mụn nước ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, đầu gối, mông và các tổn thương dạng loét trong khoang miệng. Một số trẻ có thể bị sốt, đau họng, mệt mỏi, chán ăn hoặc quấy khóc do cảm giác đau rát khi ăn uống.
Nguyên nhân gây bệnh tay chân miệng
Tay chân miệng chủ yếu do các virus thuộc nhóm Enterovirus gây ra. Trong đó, hai tác nhân thường gặp là Coxsackievirus A16 và Enterovirus 71 (EV71). Ngoài ra, một số chủng virus đường ruột khác cũng có thể gây bệnh.
Coxsackievirus A16 thường gây bệnh với biểu hiện nhẹ và đa số trẻ có thể hồi phục sau khoảng 7–10 ngày nếu được chăm sóc đúng cách. Trong khi đó, Enterovirus 71 có liên quan đến nguy cơ xuất hiện các biến chứng thần kinh, tim mạch và hô hấp nghiêm trọng hơn.
Virus xâm nhập vào cơ thể thông qua đường tiêu hóa hoặc niêm mạc miệng, sau đó nhân lên và gây ra các triệu chứng đặc trưng. Do có nhiều chủng virus khác nhau, trẻ vẫn có thể mắc tay chân miệng nhiều lần trong đời.
Những đối tượng dễ mắc bệnh
Tay chân miệng có thể xuất hiện ở mọi lứa tuổi, tuy nhiên trẻ dưới 5 tuổi là nhóm có nguy cơ mắc bệnh cao nhất. Nguyên nhân là do hệ miễn dịch của trẻ chưa hoàn thiện, đồng thời trẻ thường có thói quen đưa tay, đồ chơi và các vật dụng xung quanh vào miệng.
Trẻ đi nhà trẻ, mẫu giáo hoặc thường xuyên tham gia các hoạt động tập thể cũng dễ tiếp xúc với nguồn lây. Bên cạnh đó, người lớn vẫn có thể nhiễm virus, mặc dù nhiều trường hợp chỉ có triệu chứng nhẹ hoặc không biểu hiện triệu chứng rõ ràng.
Tay chân miệng có lây không?
Tay chân miệng có lây không? Bệnh có khả năng lây truyền cao. Tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm có khả năng lây từ người sang người, đặc biệt trong giai đoạn đầu của bệnh. Virus có thể phát tán thông qua dịch tiết đường hô hấp, nước bọt, dịch từ các nốt phỏng và phân của người mắc bệnh.
Bệnh thường lây lan nhanh khi trẻ tiếp xúc gần với người nhiễm virus hoặc sử dụng chung đồ chơi, vật dụng cá nhân và các bề mặt có chứa mầm bệnh. Đây cũng là lý do bệnh dễ bùng phát thành những ổ dịch nhỏ tại trường mầm non, nhà trẻ và gia đình có nhiều trẻ nhỏ.
Tay chân miệng lây từ người sang người như thế nào?
Virus gây bệnh có thể tồn tại trong dịch tiết mũi họng, nước bọt, dịch mụn nước và phân của người nhiễm bệnh. Khi trẻ tiếp xúc với những nguồn chứa virus này, mầm bệnh có thể xâm nhập vào cơ thể thông qua miệng, mũi hoặc các niêm mạc.
Chẳng hạn, một trẻ mắc bệnh ho hoặc hắt hơi gần trẻ khác có thể làm phát tán dịch tiết chứa virus. Nếu trẻ khỏe mạnh tiếp xúc với đồ chơi bị nhiễm bẩn rồi đưa tay lên miệng, nguy cơ lây nhiễm cũng có thể xảy ra.
Đáng chú ý, người mắc bệnh không nhất thiết phải có đầy đủ triệu chứng mới có khả năng truyền virus. Một số trường hợp nhiễm virus nhưng biểu hiện rất nhẹ hoặc không có triệu chứng vẫn có thể góp phần làm lây lan mầm bệnh.
Bệnh có lây khi chưa xuất hiện triệu chứng không?
Có. Virus tay chân miệng có thể được đào thải trước khi người bệnh xuất hiện những biểu hiện rõ ràng. Vì vậy, trẻ có thể đã nhiễm virus và lây cho người khác trong khoảng thời gian chưa phát hiện bệnh. Đây là một trong những nguyên nhân khiến việc kiểm soát tay chân miệng gặp nhiều khó khăn. Khi trẻ bắt đầu sốt, nổi ban hoặc xuất hiện mụn nước, những người tiếp xúc gần trước đó có thể đã có nguy cơ phơi nhiễm.
Do đó, phụ huynh không nên chỉ chú ý đến việc cách ly trẻ khi xuất hiện mụn nước mà cần duy trì các thói quen vệ sinh, rửa tay và khử khuẩn môi trường sống thường xuyên.
Tay chân miệng lây qua đường nào?
Để hạn chế nguy cơ nhiễm bệnh, phụ huynh cần nắm rõ tay chân miệng lây qua đường nào. Trên thực tế, virus có thể truyền qua nhiều con đường khác nhau, trong đó phổ biến nhất là tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết của người bệnh và tiếp xúc gián tiếp với các vật dụng nhiễm virus.
Lây qua đường tiêu hóa
Đường tiêu hóa là một trong những con đường truyền bệnh quan trọng. Virus có thể theo phân của người mắc bệnh phát tán ra môi trường, sau đó xâm nhập vào cơ thể người khác thông qua tay, thức ăn hoặc nước uống bị nhiễm bẩn.
Ví dụ, người chăm sóc trẻ thay tã hoặc vệ sinh cho trẻ mắc bệnh nhưng không rửa tay sạch sẽ có thể vô tình đưa virus lên thức ăn, đồ dùng hoặc các bề mặt sinh hoạt.
Đặc biệt, trẻ nhỏ thường có thói quen mút tay, cắn đồ chơi và đưa vật lạ vào miệng. Những hành vi này làm tăng nguy cơ tiếp xúc với virus nếu môi trường xung quanh không được vệ sinh đúng cách.
Lây qua đường hô hấp
Virus gây tay chân miệng cũng có thể lây truyền thông qua các giọt bắn đường hô hấp khi người nhiễm bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện ở khoảng cách gần. Khi các giọt dịch tiết chứa virus tiếp xúc với niêm mạc miệng, mũi của người khỏe mạnh, nguy cơ nhiễm bệnh có thể xảy ra. Đặc biệt, môi trường kín, đông người và thông khí kém tạo điều kiện thuận lợi cho việc tiếp xúc với nguồn bệnh.
Tuy nhiên, cần phân biệt rằng tay chân miệng không phải bệnh lây qua không khí theo cơ chế giống như một số bệnh hô hấp điển hình. Tiếp xúc trực tiếp và gián tiếp với dịch tiết, phân nhiễm virus vẫn đóng vai trò rất quan trọng trong quá trình lây truyền.
Lây qua tiếp xúc trực tiếp với dịch mụn nước
Các nốt phỏng nước trên da người bệnh có chứa virus. Khi trẻ khỏe mạnh chạm trực tiếp vào dịch từ những nốt mụn nước bị vỡ, virus có thể xâm nhập vào cơ thể thông qua miệng hoặc niêm mạc.
Vì vậy, phụ huynh không nên tự ý chọc vỡ mụn nước hoặc để trẻ khác tiếp xúc với vùng da tổn thương của người bệnh. Những nốt phỏng cần được giữ sạch, tránh cọ xát và chăm sóc theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
Lây qua đồ chơi và vật dụng sinh hoạt
Đây là con đường lây truyền gián tiếp thường gặp ở trẻ nhỏ. Đồ chơi, tay nắm cửa, bàn ghế, dụng cụ ăn uống, khăn mặt và các vật dụng thường xuyên được chạm vào có thể trở thành nơi lưu giữ virus nếu bị nhiễm dịch tiết hoặc phân của người bệnh.
Khi trẻ khỏe mạnh chạm vào những bề mặt này rồi đưa tay lên miệng, virus có thể xâm nhập vào cơ thể. Vì thế, việc vệ sinh đồ chơi và khử khuẩn các bề mặt thường xuyên tiếp xúc là biện pháp cần thiết để hạn chế lây nhiễm.
Dấu hiệu nhận biết bệnh tay chân miệng ở trẻ nhỏ
Nhận biết sớm các triệu chứng giúp phụ huynh chủ động chăm sóc, cách ly và đưa trẻ đi khám khi cần thiết. Bệnh thường trải qua một số biểu hiện điển hình sau:
Sốt và mệt mỏi
Theo dõi tin tức tổng hợp về các bệnh di truyền thì với tay chân miệng sốt là một trong những dấu hiệu đầu tiên của bệnh tay chân miệng. Trẻ có thể sốt nhẹ hoặc sốt cao, kèm theo cảm giác mệt mỏi, đau họng, chán ăn và quấy khóc. Một số trẻ còn có biểu hiện đau đầu, khó chịu hoặc ngủ không ngon giấc. Tuy nhiên, không phải trường hợp nào cũng có đầy đủ các triệu chứng này.
Xuất hiện vết loét trong miệng
Sau khi sốt, trẻ có thể xuất hiện những nốt đỏ nhỏ trong khoang miệng, sau đó phát triển thành các vết loét gây đau rát. Vị trí thường gặp là lưỡi, lợi, mặt trong má và vòm miệng. Do đau khi nuốt, trẻ thường bỏ ăn, uống ít nước hoặc chảy nhiều nước bọt. Đây là biểu hiện cần được chú ý vì trẻ có thể bị mất nước nếu không được bổ sung đủ chất lỏng.
Nổi mụn nước ở tay, chân và các vị trí khác
Một biểu hiện đặc trưng của bệnh là các nốt ban đỏ hoặc mụn nước xuất hiện ở lòng bàn tay, lòng bàn chân. Ngoài ra, tổn thương cũng có thể xuất hiện ở đầu gối, mông và một số vùng da khác. Các nốt mụn nước thường không gây ngứa nhiều nhưng có thể khiến trẻ khó chịu. Phụ huynh không nên tự ý chọc vỡ mụn nước vì dịch bên trong có thể chứa virus và làm tăng nguy cơ lây nhiễm.
Các dấu hiệu cảnh báo bệnh diễn biến nặng
Phần lớn trẻ mắc tay chân miệng có thể hồi phục sau khoảng 7–10 ngày. Tuy nhiên, một số trường hợp có thể xuất hiện biến chứng thần kinh, tim mạch hoặc hô hấp. Phụ huynh cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay khi nhận thấy những dấu hiệu bất thường như:
-
Trẻ giật mình bất thường, đặc biệt khi bắt đầu ngủ hoặc đang ngủ.
-
Trẻ ngủ li bì, khó đánh thức hoặc kích thích, quấy khóc liên tục.
-
Sốt cao từ 39°C trở lên hoặc sốt kéo dài trên 48 giờ.
-
Nôn nhiều, bú kém hoặc bỏ ăn uống rõ rệt.
-
Run tay chân, đi đứng loạng choạng hoặc có biểu hiện yếu chi.
-
Thở nhanh, khó thở, da tái, nổi vân tím hoặc tay chân lạnh.
Đặc biệt, nếu trẻ khó thở, co giật, lơ mơ hoặc có biểu hiện mất ý thức, cần đưa trẻ đi cấp cứu ngay. Không nên chờ các triệu chứng tự thuyên giảm tại nhà.
Kết luận
Qua những thông tin trên, có thể khẳng định tay chân miệng có lây không là câu hỏi có câu trả lời rõ ràng: bệnh có khả năng lây truyền từ người sang người và dễ bùng phát tại những nơi tập trung đông trẻ nhỏ. Virus có thể lây qua đường tiêu hóa, dịch tiết đường hô hấp, dịch mụn nước và các vật dụng nhiễm mầm bệnh.
Để bảo vệ trẻ, phụ huynh cần chú trọng vệ sinh cá nhân, rửa tay bằng xà phòng, khử khuẩn đồ chơi, hạn chế tiếp xúc với người mắc bệnh và theo dõi sát các triệu chứng. Đặc biệt, không nên chủ quan khi trẻ có dấu hiệu bất thường vì bệnh có thể gây ra những biến chứng nguy hiểm nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời.
